Không sợ độc giả quên mình

(Nhà báo Phong Điệp trò chuyện với nhà thơ trẻ Vi Thuỳ Linh)

“Người cầm bút cần phải tử tế”

·        Giờ đây khi nói về thơ trẻ cũng như bàn về những sự cách tân trong thơ trẻ hiện nay , Vi Thùy Linh luôn được nhắc đến như là một trong những đại diện tiêu biểu nhất, sớm nhất. Tuy nhiên sự “mở đầu” của bạn gây ra nhiều sóng gió cho chính tác giả...

Vi Thùy Linh: Tôi cảm thấy tê tái. Tôi biết tất cả những người đi đầu bao giờ cũng phải chịu thiệt thòi nên tôi không oán trách điều đó. Nhưng tôi buồn lòng về sự lảng tránh của các nhà phê bình. Tôi buồn vì mình bị “đánh” một cách không công bằng. Họ dùng nhiều thủ đoạn: nói xấu, tờ rơi và thậm chí đánh cả vào nhân cách của tôi. Tôi xin được gọi đó là “chơi bẩn”. Vì  trong tranh luận văn học, anh chỉ có quyền căn cứ vào văn bản thôi chứ, làm sao có quyền xúc phạm con người cũng như nhân cách của tôi. Anh có biết gì tôi đâu mà lại bàn về nhân cách của tôi. Ngòai ra tôi thấy mình còn phải chịu gánh nặng cho rất nhiều người khác, để sau này những người như Đỗ Hòang Diệu hay nhóm Ngựa trời – tác phẩm của họ  có thể  bị bài xích trong dư luận không chính thống chứ họ không bị “đòn” nặng và dai dẳng như tôi, để 5 năm trời tôi mới ra được tập thơ do trục trặc về giấy phép. Lý do chỉ bởi họ đã định kiến với tôi và có những kết luận sai lệch về tôi trong khi không đọc văn bản một cách công tâm.

Thơ của tôi là thơ hình ảnh. Và hoàn toàn trong sáng. Nhưng đã có những người ác ý bôi bẩn nó, gán cho nó những điều mà tôi không nghĩ để quy chụp nó là tục tĩu. Ví dụ như họ trích dẫn duy nhất một câu thơ của tôi “khỏa thân trong chăn” để bình phẩm theo chủ quan của mình. Tôi cực lực phản đối việc cắt thơ ra khỏi văn bản. Tôi nghĩ việc phê bình thơ mà cắt thơ ra khỏi chỉnh thể của câu cũng như ý nghĩa của cả bài thơ rồi gán ghép cho nó những điều mà tác giả không nghĩ; suy diễn nó theo chủ quan của mình – đó là lối phê bình không thể chấp nhận được. Nguyên văn đoạn thơ của tôi là

“Khỏa thân trong chăn thèm chồng

thèm có chồng ở bên

chỉ cần anh  gối lên đùi

mình ôm lấy

anh ôm mình

biết sự bình yên của mặt đất

trong chăn những câu nói mê tỏa hơi nước

đầu rỗng

tôi tập chết

để biết mình anh”

Ý của tôi muốn nói là : khỏa thân để trở về sự bình yên, sự nguyên thủy nhất của mình. Tình yêu sẽ làm lắng lại tất cả mọi bạo động của mặt đất này. Nó cứu rỗi và nó thanh tẩy mình, vỗ về mình, nó giữ lại mình. Thế nhưng tôi bị “phang” cho là nhục cảm  và nhiều điều khác mà tôi không muốn nhắc lại nữa. Thế thì có công bằng không? Tôi phải nói rõ là tôi viết thơ về tình yêu với sự tôn vinh những vẻ đẹp trong sáng, thuần khiết của tình yêu. Đầu tôi trong sáng và ngưỡng mộ vẻ đẹp đấy . Khát vọng trong thơ tôi là khát vọng của tình yêu và tự do. Yêu hết mình. Đốt cháy mình.

·        Vượt qua  những sóng gió,  khi chỉ còn lại  một mình...

Vi Thùy Linh: Thực sự là tôi thấy rất buồn. Đôi khi trong lúc yếu đuối tôi thấy tủi thân. Tôi thấm thía một điều: theo thời gian các mối  quan hệ tăng lên, bạn bè thì ít đi.

Tôi không biết uống café, không biết uống bia rượu, ít thời gian tụ tập, không có thời gian tham gia vào các cuộc cãi vã trà dư tưủ hậu. Tôi tự nhận thấy mình như một con ong cần mẫn,một mình một cách sống, tôi có sự  tự lực của mình. Không biết trong một xu hướng tụ tập và “băng nhóm” như thế tôi có tự làm cho mình đơn độc, làm cho mình cá biệt hay không? Nhưng chính lúc cô độc nhất ấy giúp cho tôi nhận ra ai là người thực tâm với mình nhất. Có một độc giả lớn tuổi, biết tôi tổ chức đêm thơ hồi tháng 10 – 2005 đã ủng hộ tôi 2 triệu. Người ấy nói với tôi: “chú thấy cháu khó khăn...”. Những cử chỉ như vậy khiến tôi rất tri ân và cảm thấy mình không đơn độc nữa.

·        Sự “bạo dạn”, và cả những “phá phách” của các tác giả trẻ hiện nay thường được / bị  so sánh với Vi Thuỳ Linh...

Vi Thùy Linh: Thú thực tôi có cảm giác mình đang bị lợi dụng. Bất cứ một ai ra sách, một cô gái trẻ nào mới ra sách là y như rằng trong trả lời phỏng vấn lại nói rằng họ đã vượt qua tôi. Đỗ Hoàng Diệu chẳng hạn. Cô ấy tuyên bố: “bằng chuyện viết về tình dục Đỗ Hoàng Diệu đã đưa tôi vào quá khứ” . Thứ nhất, tôi phải khẳng định là tôi không viết về tình dục, thứ hai là chẳng ai đưa được ai vào quá khứ, trừ chỉ chính mình . Nếu mà mình viết kém, mình cùn mòn đi, thì chính mình đang đưa mình vào quá khứ, tự mình loại thải mình. Trong phê bình hay viết về ai đó, người ta cứ phải lôi tôi ra. Tôi bị lợi dụng như một cái mốc, một cái gì đó để người sau vượt qua, hoặc là cái cớ để người  sau vin vào để so sánh. Thậm chí một số người còn coi đó là thủ thuật ngắn nhất để làm marketing.  Công sức của tôi tận tụy 11 năm trong nghề đã  qua bị lợi dụng. Tôi muốn việc này chấm dứt. Hãy chọn người khác để so sánh. Tôi coi thường những kẻ phải làm “thương binh” – nghĩa là phải vịn vào người khác, vào thơ của người khác để tiến thân. Tôi nghĩ: trong tâm can và  trong hành động, người cầm bút cần phải tử tế. Khi có sự tử tế, trong sáng và trung thực cộng với thực tài thì mọi thứ sẽ đến. Còn đầu óc cứ chỉ suy nghĩ làm thế nào để mình nổi tiếng, sống xu thời, tư duy nông choèn, không sâu sắc- thì những gì  anh viết chỉ là váng mỡ

“Phải sáng tạo và đưa ra được cái mới”

·        Với bạn, mỗi khi ngồi trước trang giấy, đối diện với thơ là...

Vi Thùy Linh: Tôi không muốn dùng những chữ như là sa mạc trắng, pháp trường trắng.  Khi 15 tuổi, thơ tìm đến với tôi.Tôi chả học ai cả, cứ tự nhiên viết.  Trong nghệ thuật tôi không có thần tượng, chỉ có những người tôi yêu thích và nể phục, ngưỡng mộ; ví dụ như nhà thơ Dương Tường, hay bố tôi… Và khi viết tôi không bị ảnh hưởng của ai. Tôi chỉ tâm niệm mình phải làm một cái gì đó khác lạ  - không phải mình khác với cá nhân mình mà bởi vì trong người mình, mình biết có một nhiệt lượng rất dồi dào, phong phú. Mình hãy khai thác nó ra bộc lộ nó một cách khác lạ bởi vì mình không giống  đám đông quanh mình, mình cảm nhận được điều đó và mình hãy viết nó ra. Đó là về mặt tình cảm. Còn về ý thức: đã viết là phải viết khác với người khác hoặc là người khác muốn cũng không viết được vì trong mình có một nội lực mạnh mẽ và thành thật . Điều ấy càng nhân lên theo thời gian và càng ngày càng mạnh mẽ. Đặc biệt là bây giờ mình đã có một lượng công chúng nhất định, đã có một thương hiệu - đối với tôi điều này là một thách thức, một hà khắc với chính mình. Một  khó khăn mà tôi tự đặt ra cho mình: là luôn tìm những chữ lạ, tít lạ. Bởi tôi nghĩ rằng nghệ sĩ là người sáng tạo cái đẹp. Nghệ thuật xuất phát từ  cuộc sống nhưng không phải là bê nguyên cuộc sống. Bây giờ có xu hướng thô ráp, bê nguyên cuộc sống, thậm chí là những câu chửi bậy. Tất nhiên nếu nhân vật trong hoàn cảnh ấy cần phải chửi bậy thì mình buộc phải dùng câu chửi bậy (nếu là viết văn xuôi), nhưng chửi bậy phải hướng đến mục đích gì , chứ không phải đưa ra một hiện trường ngổn ngang của tình trạng “những phụ khoa, sinh lý”. Nghệ thuật là phải sáng tạo và đưa ra được cái mới. Bản chất cuối cùng là cái đẹp.

·        Điều này có vẻ giống như một “tuyên ngôn nghệ thuật” của Vi Thuỳ Linh. Và tôi luôn thấy lúc nào – khi nói về thơ ca - bạn luôn bày tỏ một tình yêu nồng nhiệt với nó. Bạn có  thể nói rất nhiều, nói như người lên đồng vậy...

Vi Thùy Linh: Càng ngày tôi càng nhận ra rằng thơ và nghệ thuật đúng là trong máu của tôi, không phải chỉ trong AND di truyền mà thực sự trong tình yêu,của sự không thể rời bỏ, sự dấn thân, sự tận hiến. Nếu có khó khăn nhiều hơn nữa, tôi vẫn theo đến cùng. Mặc dù mỗi lần viết xong một bài thơ, viết xong một tập thơ tôi cực kì mệt mỏi, phải nói là lao động khổ sai. Lao động nặng nhọc, bên cạnh thợ lò…tôi nghĩ cần phải xếp cả người làm thơ nữa.

Tôi ý thức được rằng , đối với văn chương, muốn đi xa , phải biết đắp bồi, dung nạp. Tôi tự nhận thấy mình là người chịu khó nạp.  Muốn như vậy phải biết im lặng, phải biết biến mất. Nếu bây giờ được quay trở lại  về thời gian, còn vẫn mang cái đầu bây giờ thì tôi sẽ mới ngay từ năm 1995 chứ không phải đợi mãi đến 1999. Tôi mới vì bản thân tôi muốn thế chứ không phải vì tôi cố gắng, hay ảnh hưởng của ai. Hồi đầu tôi viết bằng bản năng. Bây giờ khi cảm xúc đến thì tôi kìm nó lại, nung nấu nó trong đầu, nung nóng nó, sau đó triển khai nó trong một cấu trúc mà tôi chọn. Tóm lại là tôi viết chậm hơn trước đây, khó nhọc hơn trước đây.

·        Bạn thử cho một ví dụ chứng tỏ rằng Linh khác những người viết khác, một cách nói mà chưa ai nói cả?

Vi Thùy Linh: Ví dụ tôi viết “cài then tiếng khóc của em bằng đôi môi anh ...”. Hay tôi sẽ không giống như nhà thơ Phan Thị Thanh Nhàn “giấu chùm hoa sau chiếc khăn tay/ Cô gái ngập ngừng sang nhà hàng xóm”. Tôi sẽ lao ngay sang nhà người mà mình yêu, sẽ hôn anh ấy. Tôi quý thời gian. Mà thời gian lại không còn nhiều cho chúng tôi vì ngày mai anh ấy lên đường ra trận rồi.

·        Vâng, một Vi Thuỳ Linh rất cá tính.Trong một bài viết mới đây có nhan đề Thơ hậu đổi mới, và ... đang khủng hoảng, nhà thơ Inrasara có nói đại ý rằng, hiện nay chúng ta đang khủng hoảng thừa những tác giả sáng tác theo truyền thống và khủng hoảng thiếu những tác giả theo đuổi dòng cách tân đơn lẻ (nguyên văn: “các nỗ lực đơn lẻ này không thể tạo nổi cuộc thay đổi lớn. Đơn lẻ và tản mạn, nó tạo cho người đọc cảm giác thơ hậu đổi mới đang khủng hoảng thiếu”). Tôi muốn nghe ý kiến của bạn về vấn đề này?

Vi Thùy Linh: Tôi đồng tình với nhận xét này. Ai đó đã từng trào lộng nói rằng: cả nước làm thơ ( bây giờ là cả nước làm nhạc sĩ và ca sĩ !). Nhưng chúng ta còn quá ít những người đủ bản lĩnh để dám mới, đi theo cái mới . Vấn đề là tài năng và bản lĩnh.Ngoài ra những người viết theo lối cũ còn được  hậu thuẫn bởi một lực lượng phê bình cánh hẩu và những độc  giả quen đọc theo thói quen, quen tư duy và tiếp nhận tác phẩm theo một lối đã quen. Và những người ấy o bế ủng hộ cho những cái cũ, làm cho những người cũ nghĩ rằng: ai mới cứ việc mới, mình cứ cũ đi bởi mình vẫn có độc giả của mình.

Ở đây còn phải kể đến một phần lỗi của các nhà xuất bản: họ có thể cấp phép hết sức thỏai mái cho những tập thơ vô thưởng vô phạt, nhưng với những người như tôi họ đọc rất kĩ, đọc rất lâu, đặt lên đặt xuống, bắt chữa rất kĩ. Nhà phê bình Nguyễn Đăng Mạnh có nói đại ý rằng: muốn biết ai đó có cần cho nền văn học hay không thử tưởng tượng thiếu đi người đó thì sẽ ảnh hưởng đến nền văn học như thế nào. Chúng ta rất nên suy nghĩ về điều này.

“Cần những “hiệp sĩ” trong lĩnh vực văn học nghệ thuật”

·        Có người cho rằng: hiện nay chúng ta đang rất ít (nếu không nói là chưa có) nhà phê bình nào chịu đồng hành với thơ đương đại (cụ thể hơn: thơ hậu đổi mới) để có thể song thoại sòng phẳng với cái mới. Có, nhưng chỉ để trù dập hay tán tụng. Chưa có ai dấn thân trọng vẹn với các trào lưu sáng tác mới, để có thể nắm bắt, cả phần sáng lẫn bề tối của chúng...

Vi Thùy Linh: Tôi thấy những nhà phê bình thực sự họ đã lảng tránh, né tránh và không làm tròn bổn phận của mình . Họ chỉ viết báo vì mưu sinh, thời cuộc , vì các mối quan hệ, chứ không bao giờ thực hiện như công năng của một nhà phê bình cần phải lên tiếng. Ở đây tôi muốn nói đến trách nhiệm của nhà phê bình chứ không có nghĩa là yêu cầu họ bênh vực cuốn sách của tôi hay một ai đó cụ thể. Tôi thấy trong những lúc “nước sôi lửa bỏng” nhất họ lại quay ra bàn về thơ Xuân Diệu, bàn về Thạch Lam... Có người nói rằng họ không ghi nhận thơ trẻ nhưng lại đứng tên biên tập cho một tập thơ trẻ  - một cuốn sách theo tôi là đồi bại, và quả thật sau đó đã bị thu hồi. Khi sự việc xảy ra, nhà phê bình này trả lời báo chí là ông không đọc kĩ tập thơ. Vậy sao ông còn treo tên biên tập, trong khi có lần chính ông nói rằng ông rất quý, và có trách  nhiệm với cái tên của mình. Tóm lại các vấn đề thời sự văn nghệ họ không “xung kích”, họ lảng một cách có ý thức. Tuy vậy, tôi vẫn thấy có những nhà phê bình như Nguyễn Hòa, Nguyễn Đăng Điệp, Phạm Xuân Nguyên... là những người có  đọc thơ trẻ,quan tâm và ủng hộ thơ trẻ. Ủng hộ ở đây không phải là khen thơ trẻ mà ủng hộ mong muốn làm mới của những người viết trẻ và viết bài về thơ trẻ.

Tôi rất tán đồng quan điểm của đạo diễn Lê Hòang trong một bài báo mới đây rằng: Chúng ta quá thiếu các vấn đề đương đại trong văn học nghệ thuật. Các đạo diễn U30, U40 cũng lao vào làm các phim về đề tài chiến tranh quá nhiều. Làm phim về đề tài này thì tốt,nhưng họ là đạo diễn của giới trẻ, sao họ không lên tiếng về những vấn đề của giới trẻ hiện nay. Mặc dù họ đang sống trong đó, mình đang là thế hệ ấy mà mình lại không lên tiếng. Có thể mượn ví dụ này để nói về tình trạng thiếu vắng phê bình hiện nay, mà chủ yếu mới dừng lại ở các bài điểm sách ,khen chê cánh hẩu, điều ấy làm nhiễu loạn công chúng số đông.

·        Là người viết , bạn mong muốn điều gì ở các nhà phê bình?

Vi Thùy Linh: Chúng tôi rất cần những “hiệp sĩ” trong lĩnh vực văn học nghệ thuật. Tôi cho rằng nhà phê bình phải là hiệp sĩ của nghệ thuật. Nhưng những hiệp sĩ của chúng ta hình như đã ngủ quên hoặc đi vào một vùng cỏ hoa đâu đó thay vì tiến đến một trận tiền. Họ chọn cho mình một giải pháp an tòan. Sự không lên tiếng của họ dẫn đến tình trạng khiến cho công chúng có những đánh giá sai lầm về một cuốn sách hay về một tác giả. Một cuốn sách bị đánh, giới trong nghề  còn có thể hiểu được thực giả thế nào, nhưng ngay lập tức công chúng hiểu rằng: cô đó bị đánh chắc vì cô ấy như thế thật, không thì phải có người nói lại cho cô ấy chứ.Không có lửa thì làm sao có khói.

·        Sau một khoảng thời gian khá “yên ắng”, thay đổi lớn nhất của Vi Thuỳ Linh bây giờ là...

Vi Thùy Linh: Là biết và thích im lặng. Tôi ý thức được rằng: mình trở về đúng là mình. Ví như ngày xưa tôi thích đeo khuyên tai, khuyên mũi, nhưng bây giờ  tôi không đeo nữa, không phải vì sợ ai chê trách, bình phẩm, mà tự  thấy mình trở về đúng là  mình. Trước đây tôi như  cái cây đang lớn,  thích ăn mặc quậy. Giờ :  thích thật là nữ tính – và tự nhận thấy đây đúng là Vi Thùy Linh. Biết im lặng là: trước đây ai đó nói sai bịa đặt về mình mình rất tức giận, bực.Bây giờ tôi nhận thấy rằng: nhân cách và tài năng theo thời gian sẽ được khẳng định, không một sự hoen ố nào có thể làm ô danh. Thỉnh thoảng tôi lại thay sim điện thọai, tự cho mình được “biến mất”, thanh lọc được các mối quan hệ.Trong sự im lặng mình chăm sóc được nhiều cho người thân của mình và viết được nhiều hơn.

·        Tôi được biết bạn đang chuẩn bị ra mắt tập thơ mới?

Vi Thùy Linh: Tôi ra sách không phải là đến hẹn lại lên, càng không phải sợ độc giả quên mình. Tôi kính trọng độc giả, và cảm thấy trách nhiệm của mình trước độc giả. Tập thơ mới này của tôi đem lại cho tôi rất nhiều hứng khởi. Nó được viết trong một tâm trạng khi yêu.Trong tâm trạng tình yêu – khi yêu – đang yêu, tôi nhậy cảm hơn với các sự vật xung quanh, bởi vậy biên độ thơ vốn đã được mở rộng tiếp tục được mở rộng hơn so với Linh và Khát .Nó là một tập thơ về tình yêu nhưng không chỉ tình yêu lứa đôi. Nhân vật của tôi trong tập này còn là những cái cây, những con vật… các nhân vật rộng ra chứ không chỉ là cái Tôi của một cô gái hay cái Tôi của một người đàn ông. Điều quan trọng mà tôi muốn dành tặng độc giả ở tập sách này là thi pháp mới hơn, dung lượng nặng hơn. Đồng tử đã khó đọc nhưng tập thơ này đọc còn “mệt” hơn. Sẽ là một Vi Thùy Linh lạ hơn. Tôi muốn như một câu thơ tôi từng viết “lần nào đến cũng mang theo bí mật” – tôi sẽ phải làm cái gì đó để không phụ lòng độc giả.

·        Còn chuyện bán xe để in thơ, thực hư thế nào vậy?

Vi Thùy Linh: Quả là tôi đã  từng bán đi một chiếc xe máy và phải nợ tiền khi in những tập thơ trước. Đến tập thơ sắp tới này, tôi còn phải xem mình có xin được tài trợ không đã. Nếu bán xe bây giờ thì cũng kẹt vì tôi chẳng biết đi bằng gì. (cười)

·        Bạn là người rất có khả năng và rất chịu khó tiếp thị thơ mình?

Vi Thùy Linh: Vâng, PR cũng là một khả năng của tôi. Tiếp thị thơ hay tiếp thị để xin tài trợ cho thơ chẳng có gì là xấu cả, miễn là mình trung thực với chất lượng của chính mình. Những tác giả trẻ cũng cần phải sống chứ. Bằng việc tiếp thị , công chúng sẽ biết đến họ nhiều hơn,  và khi đã biết đến nhiều hơn - trong đó có cả các doanh nghiệp - thì họ sẽ tham gia đầu tư cho những người cầm bút. Phải biến văn học thành một nhu cầu, thậm chí tên nhà văn như tên một thương hiệu quảng cáo cho sản phẩm. Ví dụ tên của tôi có thể quảng cáo cho công ty Hitech. Hitech đã tài trợ cho cuốn sách của Vi Thùy Linh, như 1 sự tương hỗ cho văn học trở nên sống động và đi vào đời sống. Khuyếch trương thương hiệu của nhà thơ để công chúng số đông chú ý đến văn học. Đã hết rồi thời hữu xạ tự nhiên hương. Trong một thời buổi bùng nổ của Internet, của truyền hình cáp, của telephone… thì không thể im lặng. Chỉ im lặng chỉ khi làm việc thôi – còn khi ra sách thì không thể im lặng được, nếu không ai biết đấy là ai.Miễn là mình đừng có viết dở mà nói là hay. Nếu bản thân người viết không lên tiếng về cuốn sách của mình, rằng tôi viết hay như thế này đây thì làm sao người khác biết được. Trong khi hàng rởm hàng giả quá nhiều,  sự lập lờ đánh lận con đen làm cho nhiều người lao động nghiêm túc bị oan. Cần phải cổ động và nhìn nhận công bằng về tiếp thị văn học. Ngoài ra bây giờ còn cần tổ chức các đêm thơ, những dạ hội thơ hay là các hoạt động đưa văn học vào đời sống, ví dụ như VTV đang làm rất tốt chương trình Mỗi ngày 1 cuốn sách để duy trì văn hóa đọc, tạo ra cộng đồng văn hóa đọc. Nhưng đấy chỉ là một “kênh”, không thể trút tất cả vào VTV được, mà phải cần những cách thức khác . Tất nhiên về phía chúng ta, trước tiên chúng ta phải viết hay cái đã , sau đó cũng cần sự tương hỗ.Thực tế cho thấy, các ngôi sao ca nhạc, không cần phải tuyệt đỉnh gì lắm nhưng họ có cả một công nghệ lăng xê . Mỗi người chỉ cần tò mò, quan tâm một chút, thế là tạo nên hiệu ứng dây chuyền.

·        Có người lo ngại rằng: công chúng hiện nay đang quay lưng lại với thơ...

Vi Thuỳ Linh: Tôi không hề lo ngại điều ấy. Công chúng vẫn quan tâm đến văn chương. Họ vẫn bàn luận, bình luận văn chương. Tuy nhiên vì không có sự phân định của các nhà phê bình nên nhiều khi thơ tôi bị đánh đồng một giuộc với thể loại thơ tình dục.Họ nhìn về thơ trẻ như một cái đám chứ không phải là một lực lượng. Đám của những đứa nổi loạn, viết nhăng cuội, viết gây hấn.

·        Viết về tình dục có vẻ như là một thứ mốt thời thượng của một số tác giả trẻ hiện nay...

Vi Thuỳ Linh: Có thể những tác giả này nghĩ rằng Việt Nam là nước Phương Đông nên nói về tình dục dễ gây chú ý nhất nên họ thích chọn đề tài này. Tuy nhiên cách thức khai thác đề tài của một số tác giả trẻ phải nói rằng hơi bẩn,hơi mất vệ sinh. Với tư cách là một nhà thơ tôi từ chối gọi đó là thơ.

·        Mỗi người viết chúng ta đều có mong muốn tác phẩm của mình có nhiều điều kiện tiếp cận gần gũi với công chúng hơn. Cách thức tuỳ thuộc vào sự lựa chọn của mỗi người nhưng tôi tin những tác phẩm văn học chân chính bằng cách này hay cách khác sẽ  luôn được người đọc kiếm tìm và trân trọng. Cảm ơn bạn về cuộc trò chuyện này.