Bài viết của cố nhà văn Xuân Sách , do con trai ông - anh Ngô Nhật Đăng gửi tới Phongdiep.net . Xin trân trong giới thiệu cùng bạn đọc
CHẾ LAN VIÊN
Chúng tôi,Nguyễn Khải,Vương Trí Nhàn và tôi ngồi trong căn phòng nhỏ vốn là toilet của ngôi nhà số 4 Lý Nam Đế.Tòa soạn Tạp chí Văn nghệ Quân đội được ở ngôi nhà này là một đặc ân.
Hệ thống cấp nước đã hỏng nên phòng được cải tạo thành phòng văn mùa hè thật mát mẻ.Được hai ông bạn vàng thách đố,tôi đã ứng tác ngay bài thơ chân dung về Chế Lan Viên.Nghe xong anh Khải nói ngay :
-Ông Sách đã chuốc lấy kẻ thù số một rồi.
Vương Trí Nhàn lập tức ghi bài thơ ra giấy,và chắc chắn ngay ngày mai bài thơ sẽ được lan truyền.Tôi biết anh Khải không dọa suông,anh hiểu Chế Lan Viên rất rõ.Có lần anh kể ông Chế nói chuyện gì đó ở Hội,ông Khải biết là nói sai,đêm về ông Khải chuẩn bị mọi lý lẽ để hôm sau cãi với nhà hùng biện.Nhưng hôm sau vừa gặp nhau ông Chế đã nói ngược lại những điều hôm qua cũng bằng những lý lẽ rất sắc sảo không thể bác bỏ.Tôi cũng được nghe có người nhắc một câu của ông Chế : “Mỗi người cần có một cái “Ô” rồi sẽ có Autorité (quyền lực) rồi sẽ có Automobile (xe ô tô).Tôi tất nhiên gặp ông nhiều lần nhưng thật ra chưa bao giờ nói chuyện với nhau.Tôi có cái tật rất ngại gặp những người danh tiếng.Ông ở căn phòng nhỏ ở cái biệt thự số 51 Trần Hưng Đạo,nơi ở của ông cố vấn Vĩnh Thụy thời Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.Bây giờ ngôi nhà trở thành cái tổ ong của làng văn nghệ.Vừa là trụ sở vừa là nơi ở của cán bộ của các nhà văn,nhà nhạc,nhà họa,nhà nhiếp ảnh vv…
Căn phòng ông Chế có treo tấm biển “Ai vào chơi xin không ngồi quá 5 phút”.Kể cũng phải, dân văn nghệ vốn vui đâu chầu đấy cái kiểu ông Lý trưởng vào nhà ai ăn giỗ thấy ông hương kiểm ,hương bạ đi qua lại gọi vào thì chủ nhà chỉ có chết.Tôi chưa vào đó lần nào và cũng chưa bao giờ thấy ông đến Văn nghệ Quân đội.Tuy nhiên tôi lại từng bị phê bình vì ông tội xuống các đơn vị nói chuyện thơ chỉ trích thơ ông mà không trích thơ Tố Hữu.Chẳng lẽ bây giờ tôi lại trở thành kẻ thù số một của ông.
Một buổi tối tôi ra ga Hàng Cỏ đón một nhà văn đi Hungary về.Thời đó đi nước ngoài thường bằng tàu hỏa liên vận.Đang đứng ở sân ga tôi nhác thấy nhà thơ Chế Lan Viên đang đi bộ lững thững dọc đường ke.Tôi hiểu ra ông đi đón vợ là nhà văn Vũ Thị Thường cũng đi trong đoàn.
Tôi biết ông đã đọc bài thơ tôi viết về ông.Một anh bạn kể với tôi anh đã đánh máy bài thơ tôi viết gửi ông Chế và đề nghị ông đưa vào tuyển tập thơ mà ông đang lựa chọn.Tôi bảo anh bạn “Cậu làm thế khác gì thư nặc danh”.Anh bạn cười : “Em khoái lắm viết về ông Chế như vậy mới đã”
Nhà thơ lớn nhìn thấy tôi, ông bắt tay tôi rồi ôm vai tôi vừa đi vừa nói :
- Mình vừa đọc một truyện cực ngắn và cực hay của Pháp mình kể cho Sách nghe.Câu chuyện như sau.Một nhà tư bản lớn nổi tiếng giàu có một lần đi nghỉ mát nhưng lại chọn một thị trấn hẻo lánh ven biển.Viên thư ký của nhà tư bản đến gặp ông thị trưởng của thị trấn nọ trình bày ý định.Ông thị trưởng vừa mừng vừa lo.Viên thư ký nói chỉ cần ông đồng ý,ông chủ tôi sẽ xây một biệt thự.Rồi biệt thự lộng lẫy được xây lên.Viên thư ký lại nói ông chủ tôi không thích màu cát trắng mà thích cát vàng,cả một dải bờ biển được đổ cát vàng.Rồi ông chủ tôi không thích nước biển màu xanh,biển lại được phun hóa chất đổi thành màu tím biếc theo ý nhà tư bản,rồi nữa ông chủ tôi không thích thứ mây lãng đãng ở vùng trời này mà thích các khối mây hình lục lăng,bát giác.Thế là đại bác được đưa tới bắn lên trời để nén mây.Ông thị trưởng như người trong cơn mơ,còn viên thư ký báo cho ông chủ đến.Máy bay hạ cánh nhà tư bản đi dạo ngắm trời xanh,cát vàng,biển tím và mây nén sung sướng thốt lên : “Chao ôi,thiên nhiên đẹp như thế này mà có những kẻ chỉ lo làm giàu thì thật ngu ngốc”
Tôi không nghi ngờ thái độ và cử chỉ của ông mà tôi cứ tự hỏi mình : Thế là thế nào nhỉ?Tiếng còi tàu cất lên,tàu đang vào ga và tôi chào “Kẻ thù số Một” của mình rất trân trọng.
Một lần vào năm 1968 có cuộc họp người viết trẻ ở Hà Nội.Nhà thơ trẻ Yên Đức ở Quảng Ninh về họp có ghé thăm tôi,anh kể :
-Hôm họp vừa rồi giờ giải lao bọn em quây quần bên anh Chế Lan Viên,bất ngờ anh ấy hỏi : “Các cậu có ai nghe được chân dung của Xuân Sách chưa?”.Một cậu trả lời : “Bọn em chỉ nghe loáng thoáng….”
“Các cậu nên đọc nên biết,theo tôi đó là tinh hoa của Xuân Sách”
Lại một lần nữa tôi bất ngờ.Vậy là sao?Ngoài bài thơ tôi viết về ông tôi còn viết một bài về nhà văn Nguyễn Thị Thường thuộc loại ác chiến.Có lần nhà thơ Khương Hữu Dụng đã đến gặp tôi nói “Cậu viết về Chế Lan Viên hơi ác”.Một thời gian sau ông lại đến,tôi xin nói thêm về cụ già Khương(tên thân mật chúng tôi thường gọi ông).Ông say thơ một cách kỳ lạ.Thỉnh thoảng ông hay đến chơi với tôi,tôi rất vui và kính trọng ông ,nhưng trong bụng cũng lo là mỗi lần như vậy thường mất đứt một buổi để hầu chuyện cụ.
Lần đó tôi mất đứt cả buổi sáng hầu chuyện cụ mỗi một đề tài thơ.Đến trưa tôi cầm cái bát,đôi đũa nói với cụ :
-Bây giờ cháu xin lỗi phải đi ăn cơm,ăn ở nhà ăn tập thể đi muộn là mất suất.
Cụ vui vẻ đi cùng tôi và vẫn tiếp tục nói về thơ,đến tận cửa nhà ăn cụ mới nói :
- Hôm nay mình đến gặp cậu chỉ để nói một câu,hôm trước mình nói cậu viết về Chế Lan Viên hơi ác,nhưng bây giờ mình thấy hình như cậu viết đúng.
Tôi không nhớ là bao lâu nữa cụ lại đến,vừa trông thấy tôi cụ giơ cả hai tay lên trời phấn khích nói to :
- Tiên sư mày,mày là thằng tiên tri.Mày viết về Chế Lan Viên rất đúng.
Được cụ già Khương mắng câu “Tiên sư thằng Tào Tháo”thì còn gì hơn nữa.
Năm 1976 Đại hội Đảng tiến hành trong không khí vui mừng chiến thắng.Có tin đồn giới văn nghệ sẽ được một suất Trung ương Ủy viên,người ấy là Chế Lan Viên.Đó là niềm mơ ước không chỉ của riêng ai.Có người không tin nói nếu văn nghệ được một suất thì đó phải là ông Nguyễn Đình Thi,người hoạt động trong chính trường rất sớm,đương kim Tổng thư ký Hội nhà văn,lại nữa vợ ông là Phó giám đốc Bệnh viện Việt-Xô nơi chữa trị cho các cán bộ cấp cao.Giàu vì bạn sang vì vợ là lẽ thường.Nhưng có người nói ông Thi bị cái “phốt” Con nai đen.Điều này tôi đã cảnh báo trong chân dung về ông “Bay chi mặt trận trên cao ấy/Quên chú nai đen vẫn đứng chờ”.Một hôm chị Lê Minh con nhà văn Nguyễn Công Hoan đến gặp tôi kể có nghe tin đó và chạy đến hỏi ông Lê Văn Lương chú ruột chị (Ông Lương lúc đó là Trưởng ban tổ chức Trung ương Đảng):
-Có phải lần này ông Chế Lan Viên vào Trung ương không chú?
- Cháu tưởng vào Trung ương dễ thế sao?
Rồi ông ấy đọc bài thơ của anh viết về ông Chế.Ủy viên Bộ Chính trị cũng thuộc thơ anh rồi đấy.
- Như thế là phúc hay họa hở chị
- Anh yên tâm,ông Lương được lắm đấy.
Tôi cũng tình cờ gặp ông Lương,lần đó anh Thanh Tịnh bảo tôi cụ Hoan muốn gặp Sách.Tôi đến nhà cụ.
- Tôi đã được nghe bài thơ anh viết về tôi,để tôi đọc xem có có đúng không.
Ông đọc xong rồi cười rất sảng khoái
- Thưa bác, bác đọc đúng.Bác có trách mắng gì không ạ?
- Tôi cũng ưa châm biếm,anh viết thế là hơi nhẹ,nhưng tôi cũng bị trời phạt đó .Đống rác cũ tập hai bị triệt sản không chào đời được.
Lúc đó ông Lê Văn Lương tới,dáng cao gầy mặt khắc khổ.Ông đứng trước cửa chắp tay :
- Thưa anh nghe tin chị mệt em đến thăm,xin phép anh cho em vào thăm chị.
Cụ Hoan nói :
- Chú vào đi.
Tôi có thiện cảm với ông Lương.Đại thần mà còn giữ được nề nếp gia phong như vậy là hiếm.
Rốt cuộc ông Chế bị trượt,tất nhiên không phải tại bài thơ của tôi.
(Còn tiếp)
Phongdiep.net