Bài viết của cố nhà văn Xuân Sách , do con trai ông - anh Ngô Nhật Đăng gửi tới Phongdiep.net . Xin trân trong giới thiệu cùng bạn đọc
Xem thêm
CHẾ LAN VIÊN - kì 1
CHẾ LAN VIÊN
(Tiếp theo)
Năm 1987 Hội Văn nghệ Đặc khu Vũng Tàu-Côn Đảo của chúng tôi mở trại sáng tác,tôi mời hai thầy về giảng bài là nhà văn Nguyễn Khải và nhà thơ Chế lan Viên.
Nhà thơ đưa theo cô con gái Vàng Anh,tôi cử một cậu nhân viên của Hội đưa Vàng Anh đi chơi và tắm biển.
Anh em văn nghệ rất vui và hai thầy cũng cũng tận tâm giúp đỡ.Buổi chiều tôi thường đi dạo cùng với thầy Chế dọc bờ biển.Một lần chúng tôi gặp một xác người vượt biên bị sóng biển đánh giạt vào bờ,một ông già.Thi hài được đắp chiếu và một bát hương bên cạnh chờ làm thủ tục chôn cất.Buổi hoàng hôn trước trời biển mênh mông,tôi đột ngột đọc to câu thơ :
“Đất nước đẹp vô cùng mà bác phải ra đi”
Nhà thơ nắm nhẹ tay tôi :
-Văn chương nhiều khi thật đáng sợ
Tôi thẳng thắn tâm sự với ông nhiều chuyện.Thấy ông trầm tư nhiều hơn.
Hết trại ông hẹn tôi :
- Khi nào lên Sài Gòn ghé nhà mình,mình ở tận Bà Quẹo,đường ngoắt ngéo lắm,mình đã vẽ sơ đồ đây để Sách dễ tìm.
Tôi đến nhà ông một căn nhà có thể gọi là tồi tàn so với ông,tôi nghĩ Sài Gòn còn nhiều ngôi nhà tốt hơn dành cho ông.Tôi không hỏi nhưng ông nói :
- Mình không biết làm phiền người khác,được sao ở vậy,cũng giống Sách ở ngôi nhà chiến khu Đ giữa thành phố du lịch Vũng Tàu đất rộng người thưa.
Hồi đó tôi cũng chưa có nhà,ở một căn gia binh trong khu đất đầy cây cỏ hoang dại nên anh em gọi đùa là chiến khu Đ.
Chúng tôi ngồi nói chuyện phiếm,Chế Lan Viên hỏi :
- Mình nghe nói,hồi Sách lên Tam Đảo có gặp ông Lành lên đó đọc các tài liệu sưu tập các chuyện tiếu lâm dân gian và ông ấy nhận xét “Cực kỳ phản động cực kỳ hay”?
- Đúng,tôi chẳng thể bịa ra được một câu như thế.Câu đó là của hai ông Tố Hữu,một là của ông quan,một là của nhà thơ.Vế trên thì còn phải bàn chứ vế dưới thì hoàn toàn chính xác.Đúng là cực kỳ hay như mấy câu này :
Tôn Đản là của vua quan
Vân Hồ là của trung gian nịnh thần
Đồng Xuân là của thương nhân
Vỉa hè là của nhân dân anh hùng
Chắc hồi đó chị Thường cũng phải ra Vân Hồ mua hàng,tôi cũng vậy.Cũng là lớp trung gian nịnh thần,tình đã gian mà lý cũng gian cãi làm sao được với nhân dân anh hùng ngoài vỉa hè.Trong giới công chức ai chẳng mơ lên Vân Hồ,Đặng Dung rồi Nhà thờ,Tôn Đản được mua hàng hiếm và rẻ, bệnh tật được vào Việt-Xô chữa trị.Chắc anh chị còn nhớ vụ anh Trúc Đường anh ruột nhà thơ Nguyễn Bính,bị bệnh hiểm nghèo chỉ có Viêt-Xô mới có thầy có thuốc.Nhưng anh Trúc Đường chỉ là cán sự 4 tương đương Trung úy bên Quân đội thì làm sao đủ tiêu chuẩn.Bên sân khấu cử người lên gặp ông Tố Hữu đề nghị đặc cách cho anh Trúc Đường lên chuyên viên để vào Việt -Xô may ra cứu được.Ông Tố Hữu đồng ý nhưng ở xứ ta quyền lực như ông ấy cũng không thể ký rẹt cái là xong.Nước xa không cứu được lửa gần,khi có quyết định thì anh Trúc Đường cũng đã về trời.
Hay như mấy câu nói về tiêu chuẩn chọn chồng của các kiều nữ Hà Nội :
Một yêu anh có may ô
Hai yêu anh có cá khô ăn dần
Ba yêu rửa mặt bằng khăn
Bốn yêu có thuốc đánh răng hàng ngày
………………….
Một lần tôi đi họp trong giờ nghỉ tướng Lê Quang Đạo đọc câu thơ tập Kiều “Bắt cởi trần phải cởi trần/Cho may ô mới được phần may ô”.Rồi ông cười sảng khoái khen hay.
Mấy thứ đó áo may ô ba lỗ,khăn rửa mặt,kem đánh răng…phân phối về thường ít hơn số người nên phải bốc thăm đấy là chưa nói đến cả cơ quan chỉ được phân một đôi lốp xe đạp Sao Vàng thì còn phải họp bàn nát nước mới quyết định phân cho ai.Bác Thanh Tịnh là người thủ phận mà trước cảnh này đã nghĩ ra một vế đối cực hay :
Cái cứt gì cũng phân,mà phân thì như cứt
Tôi nhại giọng Huế của anh Thanh Tịnh “Cái cức gì cũng phâng,mà phâng thì như cức” làm hai ông bà nhà thơ cười lăn lộn.
Tôi hỏi :
- Sách là ông đồ xứ Thanh quê Trạng Quỳnh còn chịu,huống chi bọn mình.
Tôi kể cho hai ông bà nhà thơ nghe một câu chuyện hậu trường.Hồi tôi vào chiến trường Trị Thiên Huế, vùng miền tây có thứ bệnh sốt rét ác tính nguy hiểm.Bác sĩ Đặng Văn Ngữ cũng vào đây, ông đã dùng chính thân mình làm mồi cho muỗi đốt để nghiên cứu tìm ra thuốc chữa cho bộ đội và ông đã hy sinh trong chuyến đi này.Ở đơn vị tôi đến có một sỹ quan của Bộ Tổng tham mưu vào công tác,không may ông bị sốt rét ác tính và qua đời tại mặt trận.Ông lại là em ruột của một nhà lãnh đạo,nên đơn vị phải cử đồng chí chính ủy và bác sỹ ra Hà Nội báo cáo.Ra đến nơi hai người đến báo cáo trước với Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị.Nghe xong vị Thượng tướng nói :
-Thế là được,chú ý nói gọn ghẽ hơn,cần bộc lộ tình cảm.Ông nhấn mạnh với vị bác sỹ: “Cậu phải chú ý đến đồng chí lãnh đạo,đề phòng nghe tin dữ ông bị sốc xảy ra chuyện gì phải có cách cấp cứu kịp thời
Hai người làm đúng bài bản.Vị bác sỹ luôn nhìn vị lãnh đạo với sự nhạy bén của thầy thuốc.Khi ông chính ủy báo cáo xong lấy khăn lau nước mắt thì đồng chí lãnh đạo đứng bật dậy giơ nắm tay phải hô to :
- Tinh thần của các chiến sỹ hy sinh vì sự nghiệp cách mạng bất diệt.
Ông bà chủ căn nhà Bà Quẹo nghe xong cười rất sảng khoái.
Sau này tôi có đọc một số bài thơ trong di cảo của Chế Lan Viên.Những bài thơ cũng rất Chế Lan Viên ở một gam khác.Tôi cứ nghĩ về ông,những vấn đề như tài năng và nhân cách,bản lĩnh và thói xu thời,trung thực và trí trá.Không riêng ông và còn nhiều người khác nữa mà tôi biết,thật khó lý giải cho rành mạch.Có lần nhà văn Tô Hoài kể tôi nghe hồi còn ở chiến khu nhà văn Ngô Tất Tố sau một buổi kiểm điểm tư tưởng,quẹt nước mắt,nước mũi vào cột lán than : “Làm người thật là khó”.Cái ý ấy đã giúp tôi viết chân dung về nhà văn tôi chưa từng được gặp :
Tài ba thằng mõ cỡ chuyên viên
Chia xôi chia thịt lại chia quyền
Việc làng việc nước là như vậy
Lộn xộn cho nên phải tắt đèn
Đã lộn xộn mà còn tắt đèn nữa thì biết đâu mà lần.
Đó là một vài mẩu trong cái kho tàng cười ra nước mắt….Không hiểu người uyên bác như anh Hoan có lần ra không?